همه / مقاله / عرفان ایرانی اسلامی

کشمکش تاریخی بین صوفیان و فقها

1398/10/24

چکیده
با این‌که آموزه‌هایی فراوانی در دین وجود دارد که دین‌داران را به مدارا و نیکی با دیگری فرا می‌خواند، با این همه در وضعیت‌های بحرانی این آموزه‌ها تاثیرشان کم‌رنگ شده و آموزه‌هایی که به خشونت فرا می‌خوانند برجسته می‌گردند. آموزه‌ی «دین من برای من و دین شما برای شما» که تا دیروز سبب‌ساز مدارا با دیگر دین‌داران بوده...

بنیاد دین‌های توحیدی بر روی مفهوم خیر و شر بنا شده است. نیکی و خیر در ادیان توحیدی در مقابل بدی و شر نهاده شده است؛ هر آن‌چه که خودی‌ست به نیکی و خیر، و هر آن‌چه که غیر‌خودی‌ست به بدی و شر برگردانده می‌شود. این مفهوم آن‌جایی چالش‌برانگیز می‌شود که بحرانی پدیدار گردد. در هنگامه‌ی جنگ، کشمکش‌های درون‌دینی و درگیری مکتب‌ها و آیین‌های گوناگون بحران سر بر می‌آورد. خدا که در متون مقدس دارای صفات و ویژگی‌های دوگانه‌‌ای چون مکار و رحیم است در وضعیت‌های بحرانی به‌ داد شریعت‌مداران می‌رسد و پایه‌های مفهومی برای حذف دیگری را فراهم می‌کند. خدایی که در هنگامه‌ی آرامش جامعه‌ی دینی تا دیروز خدای نیکی‌ها و عشق بود، جامه‌ و سپر زرین بر تن می‌کند و با شمشیر اهورایی‌اش پیشاپیش سپاهیان حرکت می‌کند. بدین‌سان خدا هم پابه‌پای شریعت‌مداران انرژی خفته‌ی منفی دین را بیدار می‌کند تا دیگری حذف شود. 

با این‌که آموزه‌هایی فراوانی در دین وجود دارد که دین‌داران را به مدارا و نیکی با دیگری فرا می‌خواند، با این همه در چنین وضعیت‌های بحرانی این آموزه‌ها تاثیرشان کم‌رنگ شده و آموزه‌هایی که به خشونت فرا می‌خوانند برجسته می‌گردند. آموزه‌ی «دین من برای من و دین شما برای شما» که تا دیروز سبب‌ساز مدارا با دیگر دین‌داران بوده، در وضعیت‌های بحرانی پایه‌های مفهومی خشونت را فراهم می‌کند تا دیواری آهنین بین خودی و غیر‌خودی یا دوست و دشمن پدید آید. در چینن هنگامه‌ای حذف دیگری برابر است با رسیدن به بهشت برین؛ جهاد با دیگری جهاد در راه خداست و کشته شدن در چنین جهادی سبب رست‌گاری فرد خواهد شد. مشکل صوفیان با فقها و شریعت‌مداران از این‌جا ناشی می‌شود که آن‌ها به مدارای با دیگری رغبت نشان می‌دهند و در همه‌حال باور دارند که خدا، خدای عشق است نه خدای خشم و خون و جنگ. مفهوم عشق در عرفان اسلامی که حتی نسبت به حیواناتی چون سگ  هم روا داشته می‌شود، تا آن‌جایی پیش می‌رود که به ابلیس هم این عشق‌ورزی گسترش پیدا می‌کند.  در وضعیت‌های بحرانی که فقها شدیدا به انرژی منفی خشونت‌زای دین‌داران نیازمندند، عرفا با تفاسیر دیگر از دین‌داری به سدی در برابر فقها تبدیل می‌شوند و کشمکش بین این دو گروه شدت می‌گیرد. اما این دوگانه‌گی برداشت‌های شریعت‌مداران مصلحت‌اندیش و صوفیان از کجا سرچشمه می‌گیرد؟

در مقاله زیر این سوال را از زوایای گوناگون تحلیل و بررسی کردیم:

کشمکش تاریخی بین صوفیان و شریعت‌مداران


نظرات 
    برای ثبت نظر باید عضو باشید. اینجا ثبت نام کنید یا اگر عضو هستید وارد سامانه شوید.